‘रुद्रघण्टी’ की कृतिकार गायत्री लम्साल; हास्यव्यङ्ग्यका ऊर्जावान लेखक

पाठक प्रतिक्रियाः
फेसबुकमा स्टाटस लेख्दै थिएँ- @Gayatri Lamsal दिदीलाई नवीन व्यङ्ग्य निबन्धसङ्ग्रह ‘रूद्रघण्टी’ का लागि बधाइ अनि धेरै धेरै धन्यवाद ……. । 
फेसबुकमा अक्षरजीविहरूको हुलमा छु । यसैले अर्को अनुच्छेद पनि थपेँ- ‘चालिस कटेपछि’ निबन्धमा मध्य उमेरका मानिसका शरीरमा थपिने मासु अनि त्यसको वरिपरीको समसामयिक मुद्दाकेन्द्रित छ । यो उमेरका मान्छे झनै शङ्कास्पद हुने कुरा समेत घुमाउरो शैलीमा लेखिएकै छ । पूराना पुस्ताका पुस्तौँपुस्तासम्म मधुमेहले नछुने परम्पराको अन्त्य हुँदै यो उमेरका सबैका शरीरमा सुगर फलिरहेको बारे चर्चा गरिएको छ । त्यसो त गुट उद्योग, खुट्टा तानौँ, सहकारी खेती, कार्यकर्ता जागिर, आधुनिक भूत कर, धन्न चुनाव हारियो जस्ता निबन्धहरू हाम्रै वरपरका वातावरणमैत्री निबन्ध हुन् ।
‘फोटोजेनिक’ हरूलाई त ‘क्याप्सन’ भए पुगिगयो । ‘रेडिमेड रिप्लाई’ फेसबुकको सुविधा भइगयो । तर अक्षर खेति गर्नेका लागि अझै चाहिन्छ भनेर थप्न लागियो । यसका लागि किताब फेरि अर्को पटक पढ्नुपर्ने भयो । अँ यो पटक एकै पुस्तक पहिले पढेभन्दा कम समयमा पढियो र केही मिटर अक्षरका हरफहरू थपेँ ।
०००
हुन त उहाँका कृतिहरू ‘झटारो’ र ‘बोकापालन’ ले नै उहाँलाई स्थापित हास्यव्यङ्ग्य सर्जक बनाइसकेको हो । कलेजोमा क्यान्सर, बोक्सीमन्त्र र भ‌रपाई प्रकाशनपछि नेपाली हास्यव्यङ्ग्य साहित्यको एक मानक स्रष्टाका रूपमा रहनुभ‌एका लम्सालको छैठौँ कृति ‘रूद्रघण्टी’ मा कुकुर जात्रा निबन्धमा लेख्नुहुन्छ- देशकै राजधानीमा बसेकावहुनाले होला यहाँका कुकुरहरूलाई अलिक विद्वान मानिन्छ । यहाँका कुकुरहरू आसनग्रहण कार्यक्रा लड्ने, कुर्सी उचालेर ठोक्ने बताउनुहुन्छ…… ।
०००
यति लामा लामा स्टाटस लेख्नुभन्दा बरू एउटा पाठक प्रतिक्रिया नै लेखू । पाठक प्रतिक्रिया भन्दैगर्दा समीक्षा, समालोचना, मनका कुरा…. जे भन्न पनि पाइने । मलाई ‘जे’ लागेर हुने हो, अरूको ‘जे’ छापिएपछि सुन्न र पढ्न पाइएला ।
०००
गायत्री लम्सालका छैठौँ हास्यव्यङ्ग्य कृति ‘रुद्रघण्टी’ का कुरा….
‘खुराफाती’ निबन्धमा गायत्री लम्साल लेख्नुहुन्छ- ब्रह्माले मान्छे सृष्टि गर्दा नै मानिसले मनभित्र खुसुक्क खुराफाती रस पनि घुसाइदिएको हुनपर्छ । खुराफाती कुनै विश्वविद्यालय, विद्यालयमा पढाइ नभ‌ए पनि हामी यसमा पारङ्गत भएका छौँ ।

आफ्नै जिल्लामा स्थापित संस्थाले एउटा कविलाई राष्ट्रियस्तरको सम्मान गरेको कुराले व्यङ्गको वाण मनगढन्तहरूको दिमलैँ प्रहार भ‌एको छ । कविसँग झम्केझोल पार्टी गराएर झनै चर्चा भ‌एको प्रसङ्ग पनि कम्तिको व्यङ्ग्ययुक्त कहाँ हो र ?

चाकरीले कसैको बेफाइदा नहुने बताउने लेखक अरू कामधाममा जति अल्छी गरे पनि चाकरीमा अल्छी गर्न फिटिक्कै नहुने सल्लाह दिनुहुन्छ । चाकरी पुरस्कारदेखि पदसम्म, चाकरी जागिरदेखि सुविधासम्म जोडिएकोले चाकरीबिना मानवचोला नै असम्भव हुने भाव व्यक्त गर्ने लेखक चाकरीलाई नै जीवनको मूलमन्त्र मान्ने प्रचलन चलाउनमा कञ्जुस्याइँ गर्नै नहुने सल्लाह पो दिनुहुन्छ ।
०००
आयोगका नाममा जागिर दिलाउने परम्परा बसिसकेको, नेतृत्व गरेर पहुँचको रवाफ बनिसकेको यो समयमा उहाँ सांसदको पेट दुख्दा छानविन आयोग गठन हुनसक्ने सङ्केत गर्नुहुन्छ । जाजरकोटमा झाडापखाला वा तराईमा भूमि डुबान जे हुँदा पनि सबैभन्दा पहिला छानविन आयोग बन्ने हुँदा सरकारको उन्नति, प्रगति वा चुस्तता नै आयोग गठनमा हुन्छ भन्ने व्यङ्ग्योक्तिबाट के बुझ्न सकिन्छ भने खास मुद्दा जहिल्यै ओझेलमा पर्ने, पारिने तर नियुक्ति, जिम्मेवारी, भत्ता, सुविधा, पहुँचमा ध्यान बढी पुग्नेतर्फ उहाँ इङ्गित गर्नुहुन्छ ।

‘मनका कुरा’, ‘खुट्टा तानौँ’, ‘ज्युनार गोष्ठी’, ‘अनिवार्य दायित्वमा-विशेष ध्याकर्षण’, ‘कुरा काट्नुको मज्जा’ आदि गरी कूल ३२ शीर्षकका निबन्ध सङ्ग्रहित यस पुस्तकको शीर्ष निबन्ध ‘रुद्रघण्टी’ बारे थोरै चर्चा गरौँ ।
समाजमा आमरुपमा भनिँदै आएको महिलाका रुद्रघण्टी हराएका हुन्छन् भन्ने भनाइले महिलाप्रतिको हेय दृष्टीकोणलाई बुझिन्छ । त्यसैले लेखक भन्नुहुन्छ- रुद्रघण्टी भन्ने कुरो मेरो मात्र होइन, तपाईँहरूको पनि हराएको हुन सक्छ । जे पर्ला-पर्ला एक पटक सबैले छामिहाल्नोस् । म सानो हुँदा बाबाले भन्नुहुन्थ्यो, हेर् केटा, महिलाहरूको रुद्रघण्टी हुँदैन, त्यसैले कुनै खासखुस कुराहरू तेरा दिदी, बहिनीहरूलाई नसुनाएस् ।…… यसरी सुरू भएको यस लेखमा लेखकले प्रशस्त कटाक्ष गर्नु भएको छ । आफूलाई पुरूष पात्र बनाएर लेख्दा लम्साल शिक्षकले मानिसको शरीरमा २०५ हड्डी हुने कुरा बताउँदा महिलामा त्यही रुद्रघण्टी नभएकाले २०५ मात्रै हुने होला भनेर अनुमान गरेको लेख्नुहुन्छ । एउटा हड्डी नहुँदा देखिएका समस्याहरूका रूपमा लेखकले महिलाहरू हाँस्दा उत्ताउली, नाच्दा उरन्ठेउली, चर्को बोल्दा पोथी बासेको, नबोलिकन बस्दा घोसेमुन्टे, सुस्तरी बोले घुसघुसे, सफा र चिरीच्याट्ट हुँदा नक्कली, फोहोरी भए अल्छी भएको भनेर आफू नारीवादी पुरूष भएर चर्चा गर्नु भएको छ । जे-जे भन्दा पनि महिलाहरूले चुपचास सहन सक्नु पनि पक्कै रुद्रघण्टीको कमाल हुनुपर्छ भन्ने अनुमान मात्रै होइन रुद्रघण्टी हुनेहरूले आफ्नै सेण्डो र अन्डरवियर लाएर डुल्नु र रुद्रघण्टी नहुनेले त्यसो गर्नुमा नै निकै भेद रहेको लेख्नुहुन्छ । एकदिन म पात्र पुरूषले बडो फुर्सद निकालेर आफ्नी श्रीमती जो कार्यालयदेखि घरका काम, पारिवारिकदेखि सामाजिक जिम्मेवारीले कचक्क किचिएर अनुहारमा मुजा पारेर श्रृङ्गारको फुर्सद पनि नभएकीलाई एकटकले हेरिराख्दा आफ्नो रुद्रघण्टी हराएर उनकोमा पो सरेको देखेर दङ्ग पर्दोरहेछ । लेखकलाई यतिले पुगेन, यसैगरी सबै पतिहरूका रुद्रघण्टी पत्नीका घाँटीमा सर्ने हो भने यो संसार कस्तो होला ? यो केवल प्रश्न मात्रै नभएर महिलाप्रतिको पितृतसतात्मक दृष्टिकोणमाथिको चरम व्यङ्ग्य हो र सोच अनि व्यवहारमा परिवर्तन हुनु आवश्यक छ अन्यथा महिलामा एकाएक सोच र व्यवहार बदलियो भने पुरूष सत्ता तासको महलझैँ ढल्न सक्ने सङ्केत दिने यो लेखमा परिवर्तनका खातिर कटाक्षले युक्त रहेको पाइन्छ ।

हास्यव्यङ्ग्य सिर्जना गर्नु लेखनको कठिन अभ्यास हुँदै हो । हरेक निबन्धका आआफ्नै विशेषता छन् । कतै मुसुक्क त कतै खित्का छर्ने हास्यप्रस्तुति पाइन्छ । यो साल दर्जनौँ हास्यव्यङ्ग्य पुस्तक पढ्ने मौका मिलेकाले पनि अन्यमाझैँ अपेक्षाकृत यस पुस्तकमा पनि यथेष्ठ हास्यभाव पैदा गर्नलाई अझै खाँचो परेको महसुस भएको छ । तर लेख्न बस्दा ठस् ठस् कन्दा पनि हास्य निकाल्न नसक्ने लेखकले यति लेखेको तपाईँले पत्याउनै पर्छ भन्ने पनि त छैन नि ! पुस्तकमा कतै नरम त कतै गरम व्यङ्ग्यवाण हानेर खुत्रुक्कै पारिएकै छ । पाठकका रूपमा उहाँ मेरालागि एक ऊर्जावान लेखक हुँदै हो । लेखकलाई कृतिगत सफलताको शुभकामना ।
०००
हालसालै प्रकाशित ‘रुद्रघण्टी’ का लेखक लम्साल भैरव स्मृति सम्मान (हेटौँडा), विश्वनारी साहित्य पदक (काठमाण्डौँ), परिश्रमी प्रतिभा पुरस्कार (पोखरा), केवलपुरे जनमत सम्मान (बनेपा), गोविन्द-विजया फित्कौली हास्यव्यङ्ग्य राष्ट्रिय प्रतिभा पुरस्कार जस्ता दर्जन बढी पुरस्कारले पुरस्कृत हुनुहुन्छ भने उहाँका कूल ७ मध्ये ६ कृतिहरू हास्यव्यङ्ग्य विधाका रहेका छन् ।
(पौडेल सिस्नुपानी मकवानपुरमा आबद्ध हुनुहुन्छ ।)
२०८१ असोज ६