लेखनमा आफूले आफैँलाई जित्न जरुरी छ: मोमिला जोशी

“आफूलाई कतै छाडेर अधुरो म कविता पूरा गर्न सक्दिनँ । म जीवनप्रति आशावादी हुँ । मृत्युबारे भय नराख्ने तर आजको दिन भव्य हुनुपर्छ भन्ने सोच राख्छु । लेखनमा स्वतन्त्र छु तर सबैका लागि रिझाउनेगरी लेख्न सक्दिनँ । मान्छे बाँच्ने संवेदनामा हो । प्रेम देखिँदैन यसर्थ देखिने कुरा मात्रै सत्य हुँदैन, नदेखिने कुरा पनि सत्य हुन्छ ।”
०००
हेटौँडामा एक कार्यक्रमबिच जोशीले राख्नु भएको काव्यिक विचार हुन् यी ।

आँचल साहित्य कला पुञ्ज मकवानपुरको आयोजनामा कवि, निबन्धकार जोशीको आठौँ पुस्तक ‘प्रश्नहरू त बाँकी नै रहन्छन्’ माथि बहस गरिएको थियो ।

बहसका क्रममा सहजकर्ता सुवास खनालले लेखन सरल हुनुपर्ने जोड भइरहेको वर्तमान अवस्थामा लेखकहरूको भाषा कम भइरहेको हो कि तथा आविष्कारक शैली तथा प्रयोगात्मक लेखनमा देखिनु भएकी जोशीका विषयमा समालोचक तथा कार्यक्रमका वक्ता निमेष निखिलले भाषाको गहिराईमा लेखक जोशीको प्रयोगबाट आफू प्रभावित हुनु भएको बताउँदै देवकोटादेखि शङ्कर लामिछानेसम्मले आफ्नो समयमा ल्याउनु भएको युगान्तकारी लेखनजस्तै समकालीन लेखकको तुलनामा मोमिला जोशीको फरक पहिचान बनेको बताउनुभयो । यस्तै उहाँले जोशीका निबन्धका नाम छोपेर कुनै पाना नै पाठकले पढ्ने हो भने उहाँको लेखन भिन्न रूपमा चिन्न सकिने हुँदाहुँदै यस बिचमा थुप्रै महान निबन्धकारहरूलाई भने बिर्सने नहुने बताउनुभयो ।

सोही सम्बन्धमा जोशी प्रतिस्प्रश्न गर्नुहुन्छ- “एउटा लेखकले यस्ता विशेषण (गोविन्दराज भट्टराईअनुसार ‘आविष्कारक’ उपमा) लाई अन्तिम मान्ने हो भने यसपछि के लेख्ने त ?” तथापि उहाँ सँधैभरि ‘गाईका चार खुट्टा हुन्छन्’ भन्ने शैलीका निबन्धबाट माथि उठेर नाट्य शैलीका निबन्ध लेखनलाई मन पराउने बताउनुहुन्छ ।

खनालले युद्धहरू नाजायज लाग्दैनन् भन्ने र युद्धले ल्याउने हिंसाका विरूद्धको लेखन देखिन्छ नि भन्ने प्रश्नमा जोशी भन्नुहुन्छ- जीवनमा हर क्षण पूरानै कुराहरूको नियति वा नियमितता भने होइन ।

लेखनमा आफूले आफैँलाई जित्न जरुरी रहेको बताउने जोशीलाई भाषिक तथा वैचारिक हिसाबले सरल निबन्ध कृतिमा निबन्धका साथसाथ कविताको स्वाद समेत लिन सकिने हुँदाहुँदै सामान्य पाठकले नभइ बौद्धिक पाठकले मात्र छनोट गर्न सकिने पुस्तक रहेको बताउँदै “बाफिएर, पूर्णविरामित, देख्यअदेख्य, स्पर्शीत, तीहरू, बादलिएर” जस्ता स्वनिर्मित र व्याकरणीय मानक भत्काउने सचेत प्रयत्न रहेता पनि सामान्य त्रुटीहरू समेत देखिएता पनि सम्प्रेषण सङ्कट पार्ने निबन्धले सम्मोहन भने पार्न सक्ने आफ्नो बुझाइ रहेको बताउनुभयो ।

निखिलको धारणामा जोशीले निखिललाई गम्भीर पाठक तथा सुन्दर कविताका सर्जकका रूपमा लिएको बताउँदै पाठकले आफ्नो शक्ति र सीमालाई बुझिदिन आग्रह गर्दै १७ वर्ष समयको लगानीमा एकै निबन्धलाई १० पटकसम्म पुनर्लेखन गरी सो पुस्तक प्रकाशन गरिएको हुँदा पुस्तकमा प्रयोग भएका स्वनिर्मित शब्दमाथिको प्रयोग विगतमा देवकोटाको लेखनमा समेत देखिएको बताउनुभयो ।

लेखन तथा वादको सन्दर्भमा सोधिएको एक प्रश्नको जवाफमा उहाँले आफू ‘वाद’ हरूको घेरामा सीमित हुन नरुचाउने स्पष्ट पार्नुभयो । यस्तै अधिकांश नारी लेखकहरू ‘नारीवादी लेखन’ मा केन्द्रीत रहेको प्रसङ्गमा व्यङ्ग्यात्मक तवरले भन्नुभयो- ‘बरु कहिलेकाहीँ पुरुषवादी जस्तो देखिन सक्छु ।’

सहजकर्ता खनालले मृत्यु चिन्ता वा चिन्तन केको विषय हो भन्ने प्रश्नमा मान्छेले आफू नभए संसारै भत्किने ठान्न नहुने र मृत्यु आफ्नो मात्रै नभएर सबैको अनिवार्य रहेकाले पनि बाँचेका समयलाई सुन्दर र सक्रिय अनि अर्थपूर्ण तवरले बाँच्नुपर्ने लेखक जोशीले बताउनुभयो ।

कार्यक्रममा कविहरू आरएन डङ्गोल, सुबास सजल र निरा शर्माले समेत लेखकसँग सवालजवाफ गर्नु भएको थियो ।

आँचल साहित्य कला पुञ्जकी अध्यक्ष भावना सापकोटाको सभाध्यक्षतामा साहित्य सङ्गम तथा सिस्नुपानी मकवानपुरको संयुक्त भवनमा आयोजित कार्यक्रमलाई आँचलकी सचिव सबिता तिमल्सिनाले सहजीकरण गर्नु भएको हो ।