यतिखेर म कविता मात्रै पढिरहेको छैन । कविताको संवेदनामा प्रविधिलाई मिलाएर कविताको संवेदनाभित्र पुग्ने र कविताको संवेदना बाँड्ने एक हुल तन्नेरी (नवसाहित्य परिवार) ले सुरू गरेको यो अभियानमा म पनि हिस्सा भएर जोडिएको छु । खुशी व्यक्त गर्दछु ।
कविता मेरैलागि लेख्दछु । आजसम्म जसले जे भने त्यही कुरा त्यही भाषामा भनियो भने कविता हुँदैन । कविता हुन दुनियाँले भनेको भन्दा पृथक विषय र पृथक ढङ्गले भने भने त्यो सुन्दर कविता हुन्छ । कविता हिजो लेखिए, आज लेखिँइदैछ, भोली पनि लेखिनेछ । तर मलाई एउटा कुराले सँधै पिरोलिरहन्छ, त्यो विषय मैले नलेखे के हुन्छ ? लेख्दै नलेखे के हुन्छ ? अहिले यो कालखण्डमा मैले यो विषयमा कविता लेखिनँ भने के कुरा छुट्छ होला ? यही प्रश्नको उत्तर कविले खोज्नुपर्छ ।
हामीले कवितालाई जटिल बनाउन थाल्यौं भने जनस्तरमा कविता पुग्दैन भन्ने मलाई लाग्दछ ।अचेल मलाई लाग्छ, कवितालाई सरल, सरस र सम्प्रेष्यका साथै जनताका ईश्युसँग अनि समसामयिक विषयवस्तुलाई जोडिएर बनाउनुपर्छ । एउटा पाठकले कविता पढ्दै वा स्रोता दर्शकले सुन्दा हेर्दा मेरै कविता पो हो भन्नका लागि उसकै भाषामा झर्नुपर्छ । प्रान्जल भाषाको बौद्धिक अभ्यास गरिने परम्पराबाट कविता सरल पो हुनुपर्छ कि भन्ने पनि लाग्दछ । यसैले पनि अग्निसम्म आइपुग्दा त्यही प्रयोगका कारण पनि तन्नेरीहरूले पढेका हुन् कि भन्ने मलाई लागेको छ ।
आज प्रकृतिको ‘मुड अफ’ छ
कति गनगन गर्छन् यी मान्छेहरू
प्रेम जस्तो प्रेम भएन रे प्रेम नगरमा
सुख्खा सुख्खा भयो रे सम्बन्ध
हाँसोले आत्मदाह गर्योस रे
आँशु पनि फारु फारु गरेर झार्छ रे आँखा
र पिल्ल रुने एकान्त पनि भेटिएन रे सहरमा ।
मलाई लाग्छ ठिक्क परे तिनीहरूलाई
स्वार्थका लागि प्रेम बेच्दै हिँडेपछि
बाँकी रहने त घृणा, तिरस्कार र अन्तरपीडा न हो
बर्खा लाग्दा नलाग्दै मोती खसालेर प्रेम साट्ने ती
नागनागिनी कहाँ गए होलान् ?
तिमीले ढुङ्गा धारा बेच्यौ
नोल पुरेर घर बनायौ ।
वनका ती सबै चरा कहाँ गए होलान्
देउराली मासेर टावर बनायौ ।
देवी देउताले डेरा कहाँ खोजे होलान्
देवीथान मासेर ईट्टा भट्टा खोल्यौ
जमिन हेर्दै जलमा नाच्ने जलचर के भए होलान्
नदि मासेर ढल बगायौ ।
पहिरो पहाडमा मात्रै होइन
दिलमा पनि जान्छ
दिल पहिरिएपछि एकै पटक भत्कन्छ
आँखा, सपना, विश्वास र भविष्य
गोडामा पहिरो गएको थाहा नपाउनेले
कुन सुरक्षित यात्रा गर्न सक्छ जिन्दगीको ?
मेरो छातिमा डढेलो सल्काएर
आफ्नो छातिमा एसी राख्छु भन्यौ
तर आफ्नो सन्तानको कलिलो पाउ राख्ने
नरम माटो पनि रहेन तिमीसँग
तिमीलाई ठिक्क पर्योि मान्छे
सुनको रुमालले आँशु पुछ न त अब ।
तिम्रा कारण अक्सिजनमा सुगन्ध भरेर
एउटा फूलले सृष्टी मगमगाउन पाएन
फूल उखेलेर फलाम रोप्यौ, गिट्टी बालुवा रोप्यौ
तपस्या र ध्यानका लागि एकान्त बाँकी रहेन
पहाड खन्यौ- माटो बेच्यौ, ढुङ्गा बेच्यौ
भूमि पूजाको अर्घ अक्षता पनि
अर्कैकोमा पर्ला पर्ला जस्तो
ईन्ची ईन्ची नापेर जमिन बेच्यौ
अब न बेच्न बाँकी केही रह्यो
न किन्न केही बाँकी रह्यो
तर यति त सम्झ मान्छे
संसार किने पनि शास फेर्ने हावा त कहाँ किनौला र ?
हेर्दा हेर्दै घर बनायौ, मन भत्कायौ
सम्पत्ति बनायौ, सँस्कृति भत्कायौ
साथी बनायौ, सम्बन्ध भत्कायौ
कानुन बनायौ, कर्म भत्कायौ
दृष्टी बनायौ, दृश्य भत्कायौ
आफू बन्यौ, आफ्ना भत्कायौ
लाग्छ- तिमीलाई ठिक्क पर्योय मान्छे
दुनियाँ भत्काउँछु भन्ने मान्छे
यसरी नै भत्किनुपर्छ र यसरी नै तड्पिनुपर्छ ।
सम्झ, पृथ्वीको पनि विकल्प होला कुनै दिन
तर हावा र पानीको विकल्प हुँदैन
तिमी पनि सँधै रहन्नौ र स्वार्थको भकारी
जतिसुकै ठूलो भए पनि मृत्युको पनि विकल्प हुँदैन मान्छे ।
कति गोष्ठी गर्छन्, कति भाषण गर्छन् नि मान्छेहरू
एउटा रूख रोप्नु छैन, वनका कविता ?
बोत्तलको पानी खाएर ढुङ्गेधाराको प्रवचन ?
मन्दिर बेचेर ईश्वरको महिमा
लोक रुवाएर लोकतन्त्रको संसद
जसले यसरी विचार र व्यहारका दुई गोडा
दुईटा डुङ्गामा राख्छ एकै पटक
उसैको टाङ च्यातिन्छ
हेर्दै जानु बाहेक म तिमीलाई के गर्न सक्छु र मान्छे ?
होसले होशियार
रोक्ला रोकको जमिन जल जे रोकियोस् रोक्न देऊ
छेक्ला छेकोस् वर र पर जे छेकियोस् छेक्न देऊ
बोल्ला बोलोस् वचन बिटुलो बोल्छ जे बोल्न देऊ
नेताजी हो, तर मुलुकको साँध सीमा नदेऊ ।
छिद्रा खोज्दै मधुर लयको छिद्रता के र भद्र
भन्ला आउ सहज सुखले जान दिन्छ समुद्र
आमा बेची कुन मखमली शान किन्छौ र सस्तो
नेताजी हो, अब त बुझ हो झुक्किने खेल यस्तो ।
कालापानी कलकल नदी कलकलाई बगेहुन्
टिष्टा खोला सलसल सँधै सलबलाई बगेहुन्
खोज्दै जाँदा समर युगको देहरादून पुग्छौं
ती माग्दैनौं तर यो मुलुक यो एक ईन्ची दिँदैनौं ।
सीमा रेखा रगत बहने छेकिने बाँधशाला
तिर्खा पिउने हिमशिखर हुन् बाघका वीर छाला
कस्तो आयो समय उसले साँध मिच्दैछ उल्टो
नेताजी हो अलमलविना सल्क आफैं अगुल्टो ।
ती योद्धाका रगत नभुली गर्ज शार्दुल गर्ज
हाम्रो साझा सहमति बनोस् छोड हुँकार मर्द
जागा हो सकल दुनियाँ साथमा छन् तयार
नेताजी हो हरदम हुनु होशले होशियार ।
रोक्ला रोकको जमिन जल जे रोकियोस् रोक्न देऊ
छेक्ला छेकोस् वर र पर जे छेकियोस् छेक्न देऊ
बोल्ला बोलोस् वचन बिटुलो बोल्छ जे बोल्न देऊ
नेताजी हो, तर मुलुकको साँध सीमा नदेऊ ।