ऐले अवस्था धेरै बदलिई सक्यो । सासुससुरा, नन्द, देवरसँग बस्ने दिन धेरैका सकिए । आफ्नै बुढासँग छुट्टै बस्ने दिन आए । अरु त ठिकै छ तर नि अब अलिलि गुनासो आफ्नै बुढासँग छ ।
त्यसैले उनी भन्छिन्,
“बुट्टे चोली धोइछु, छुन्न नभन
माइत जान्छु राजै हुन्न नभन”
परेमा मेरो र उस्को नभनी लुगा दुबैले सँगै बसेर धोएकै छन् । मन लागेको ठामतिर एक अर्कालाई सोधेर गएकै छन् । कस्ले हुन्न भन्ने आँट गर्ला र ! भोलि पर्सी भोकै काममा जाने रहर कस्लाई पो छ र !
गुनासो आफ्नो ठाममा छ । तर पनि दुई दिन माइतीले बोलाउँदा पिर उनकै लाग्छ, र याद उनकै आउँछ र त भन्छिन्,
“मिठा मिठा गर्थ्यौ बात मायालु
क्यारी कटाउला र रात मायालु”
उनको लागि अमेट छाप छोडेर जानी हो, राम्री त उनकै लागि बन्नी हो । आँखा अन्त नजाओस् । कुरो त्यो पनि त छ । त्यसैले,
“तिल पिसेर छोप करेलीमा बाइ
कालो गाजल लाम् कि परेलीमा बाइ”
रित हो तीजमा माइत जानी । जान्न भन्न नि नसकिनी । चाडबाड उता छ । तर प्रित यता छ । माया यतैको लाग्छ । त्यसैले माइत जानी बेलाँ,
“कम्ति भलाद्मी छन् हाम्रा बाका ज्वाइँ
मुसारेर दारी खाम् कि क्या हो म्वाइँ।”
माइती त आइयो दिनमा रमाइलो भयो । तर नि रातमा मन उतै जान्छ, के भएको होला त्यता,
“आधी रात भाले बास्यो किन हो
पल्ला घरे साइँलो पस्यो किन हो?”
छ्या! कति मन उतै डुलेको हो । कति याद आएको हो । कति ख्याल गर्न मन ला’को हो ! हेर न,
“चरी केले भुल्यो धानको बालैमा
“नखर्माउली भैयो तिम्रो मायाले”
अनि सम्झाउन मन लाग्छ,
“मिठो मिठो खान जन्त नडुले
छानी छानी केटी अन्त नडुले”
त्यही एउटो बानीप्रति गुनासो छ, के भनेनि,
“साँझ परेसि कोको धाउने बानी छ
अर्कैलाई आँखा लाउने बानी छ!”
तर तिमीले गर्नी मायाले म लठ्ठै छु त । त्यसैले त याद आउँछ तिमीले भनेको,
“मह मिठो भन्थ्यौ कठ्यौरीको बाइ
माया मिठो भन्थ्यौ लठ्यौरीको बाइ”
मलाई जस्तै राति राति तिमीलाई पनि त मेरो याद आउँदो हो । म त होस मै सम्झिन्छु । तिमी म नभएसि अल्लि लाउन परिहाल्छ । तिम्रो लत ।अनि बेहोसीमा हुन्छौ र,
“टुलु टुलु फोटो हेरी बसौला
कोल्टे फेरौला र भुइँमा खसौला!”
जे भएनि, तिमीले मलाई
“नक्कलीले पोको कसी नभने
खुट्टा उचालेर बसी नभने”
हो, तीज आए नि हाम्लाई गाह्रो छ । किन भने नि,
“जाबो दुबै दिनलाई भरै हुँदैन
छोडम् भने बुढो घरै हुँदैन!”
अनि अरु कुरामा त तीज उस्तै छ ।
अरु चाडबारे भन्दा तीजको निकै टिप्पणी भएको पाइन्छ । भड्किलो भयो रे, महिलाहरु खानपिनमै व्यस्त भए रे । आदि आदि ।
खासमा तीजको सार र मर्म बुझ्ने हो भने तीज तीज जस्तै छ । केही नहुने भएको छैन । त्यसो त आजभन्दा ३०/४० बर्ष अगिको दशैँ र अहिलेको दशैँ पनि त फरक छ । पहिलाका भान्साकोठा, बैठककोठा, बजारमा पाइने लुगा पनि त पहिले पहिलेभन्दा अहिले फरक छन् । महिलाको जीवनशैली फरक भए । जन्मघर र कर्मघरमा परिवारभित्र गरिने व्यवहार फरक भए । पुरुषहरु तुलनात्मक रुपमा सधैँजसो रामरमिता गरिरहेकै हुन्छन् । भ्याउने महिलाहरुले तीजको अवसरमा २/३ हप्ता रमाइलो गर्दा आकाश खस्दैन ।
होइन, महिलाले अलिलि रमाइलो गरेको उल्कै डाह लाग्या’छ भने ऋषिपन्चमीबाट तीज सकिन्छ, अनि देउसी भैलो खेल्न सुरु गरे भयो त !
– डिकेन्द्र ढकाल