पहिलो नेपाली चलचित्र कुन हो ? सामान्यज्ञान सोधिने विभिन्न तयारी परीक्षामा सोधिएको प्रश्न । विद्यालय, कलेज तहका हाजिरीजवाफ प्रतियोगितामा कतिपटक सोधियो होला कसले गणना गर्नु । फेरि गणना गरेर के गर्ने, लोक सेवा, शिक्षक सेवा आयोगले सोध्ला त ? जेहोस्, ‘सत्य हरिश्चन्द्र’ र ‘आमा’ मध्ये कुन चलचित्र पहिलो भन्ने विवाद भने छँदैथियो । किताबपिच्छे फरक फरक उत्तरहरू पाइन्छन् । तथापि धेरैले सत्य हरिश्चन्द्र भारतमा बनेको पहिलो नेपाली भाषाको चलचित्र र आमा नेपालमा बनेको पहिलो नेपाली चलचित्र भन्ने गरिन्छ । विकीपिडियाले पनि यही उल्लेख गरेको छ । यी दुई चलचित्रबीचको भने १३/१४ वर्षको अन्तर रहेको छ । तथापि सत्य हरिश्चन्द्रचाहिँ नेपालीमा डबिङ गरिएको हो । यसैले विश्वमैँ नेपाली भाषाको पहिलो चलचित्र यही हो ।
०००
पछिल्लो पटक राम्रा नेपाली चलचित्रहरू बनिरहेका छन् । त्यही बीचबीचमा दर्शकको पैसा मात्रै सिध्याउने चलचित्रहरू पनि बेला बेलामा हलमा घुसेका हुन्छन्, स्कुसको झाङमा एउटा लहरो छिरेर फलेको लौकाजस्तो । स्कुस र लौकाको भाउ धेरथोर भएको बेलामा त यसले घाटा नै पार्ला क्यार ।
खैर, असोज १५ गते नेपाली चलचित्र रिलिज भएको ठीक ५८ वर्ष पुगेको छ । २०२२ असोज १५ मा नेपालमा बनेको पहिलो नेपाली भाषाको चलचित्रका रूपमा ‘आमा’ चलचित्र प्रदर्शन भएको ५८ वर्ष पूरा भएको छ । तथापि विकीपिडियाले असोज २२ को मिति उल्लेख गरेको छ ।
हीरासिंह खत्रीद्वारा निर्देशित यस चलचित्र तत्कालीन सरकार (प्रचासप्रसार विभाग) द्वारा लगानी गरिएको हो । यसमा भुवन चन्द (पहिलो नायिका), शिवशङ्कर मानन्धर (पहिलो नायक), चैत्यदेवी, बसुन्धरा भुसाल लगायतको मूख्य भूमिका रहेको छ । नेपालमा छायाङ्कन भई भारतमा मिक्सिङ लगायतका प्राविधिक काम भएको यो चलचित्रको रिल बालकृष्ण समले सुरक्षित राखेको भनिएको छ, जसलाई नारायणहिटी सङ्ग्रहालयमा भेटिएको थियो । नेपाल सरकारले घोषणा नगरे पनि चलचित्र विकास बोर्डले २०७९ असार २९ मा ‘आमा’ चलचित्रलाई पहिलो नेपाली चलचित्रको मान्यता दियो ।
यो चलचित्रलाई कला, साहित्यलाई माया गर्ने तत्कालीन राजा महेन्द्रले ४२औं जन्मोत्सवको अवसरमा निर्देशक हीरासिंह खत्रीलाई आग्रह गरी यो चलचित्र निर्माण गर्न लगाएका हुन् । तथापि पञ्चायती व्यवस्थाको उत्थानका लागि बनाइएको पनि भन्ने गरिन्छ ।
०००
नेपालको पहिलो सिनेमा हल भने २००७ ताका काठमान्डुको न्युरोडमा बनेको हो | अहिलेको बिशाल बजार भएको ठाउँमा रहेको ‘बिशाल चलचित्र मन्दिर’ मा हिन्दी चलचित्र मात्र चल्दथ्यो अर्थात् सोबेलामा नेपाली चलचित्र नै थिएन । दर्शकहरु पनि यसरी सर्वसाधारण कहाँ हुन्थे र ? राजा र राजपरिवारका सदस्यहरु, ठूलाबडा प्रशासक, विदेशी पाहुना आदिको बाहुल्यता हुने गर्थ्यो । आगलागीमा परेपछि रन्जना थियटर सुरू भयो र लामो समयसम्म सञ्चालनमा आयो । आमा चलचित्र यी हलहरूमा पटक पटक गरी पछिका वर्षहरूमा पनि सञ्चालनमा आयो । हाल यसको डिजिटलाइजेसन गरी सुरक्षित गरिएको छ । ✍गाइने
तपाईँले चाहिँ नेपाली चलचित्रको विकासबारे कस्ता रोचक कुराहरू सुन्नु/पढ्नु भएको छ ? प्रतिक्रियामा लेख्नुहोस् न है ।
०००