हुन त संसारमा कुनै पनि शब्द आफैँमा अश्लील हुँदैन । शब्दले दिने अर्थ वा यसलाई प्रयोग गरिने प्रसङ्गका आधारमा यसले आफूलाई श्लील वा अश्लील भनेर व्याख्या गराउँदो हो ।
नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानद्वारा तयार गरिएको शब्दकोषले भने ‘अश्लील’ शब्दलाई ‘लाजभाँड बुझाउने; लज्जास्पद; लज्जाजनक; फोहोर (कुरो)’ भनेर अर्थ्याएको पाइन्छ ।
अङ्ग्रेजी शब्दकोशले पनि ‘यौन वा शारीरिक कार्यहरूको स्पष्ट र आपत्तिजनक सन्दर्भ बनाउने; मोटा र असभ्य’ भनेर अश्लील (Vulgar) शब्दबारे व्याख्या गरेको पाइन्छ । अशिष्ट र दुर्वाच्य भनिने यस्ता शब्दहरू केवल शब्दकोशमा मात्रै सीमित गर्नका लागि वा प्रयोग नै नगर्नका लागि राखिएको अवश्य होयन ।
कहिलेकाहीँ एउटा भाषाको शब्द अर्को भाषाको लागि अश्लील बनिदिन्छ । नेपालीमध्ये पनि पूर्व र मध्य क्षेत्रका भाषा र पश्चिम क्षेत्रका भाषाबीचमा केही यस्ता शब्दहरू छन् ।
नेपाली मात्रै किन अन्य मातृभाषाका शब्दहरू यस पङ्तीमा सँगसँगै छन् । एउटा भाषाको शब्दले अर्को भाषामा फरक अर्थ दिन सक्छ । त्यो बेग्लै कुरो भयो ।
कहिलेकाहीँ बोल्दाबोल्दै शब्दको अभाव हुन्छ र हामीमध्ये धेरैले ‘ऊ’ जोडिदिन्छौं । त्यसले पनि शब्दको अभावलाई पूर्ती गरेकै हुन्छ । यहाँ भने अनेक अर्थ लाग्ने ‘ऊ’ का बारेमा नभई एकै अर्थ लाग्ने तर खुलेआम बोलीचालीमा प्रयोग नहुने शब्दबारे चर्चा गर्नेछौँ ।
naya.com.np द्वारा प्ले स्टोरमा अपलोड भएको ‘प्रज्ञा नेपाली बृहत् शब्दकोश’ नेपाली भाषाप्रेमीहरूमाझ निकै चर्चित मोबाइल एप्लिकेसन हो । जसलाई नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानको आधिकारिक शब्दकोश मानिन्छ । जहाँ १ लाख २८ हजार बढी शब्द छन् । यस्तै nowa lab द्वारा अपलोड भएको Nepali Shabdaskosh Dictionary पनि रहेको छ । जसमा १ लाख ५० हजार बढी शब्द छन् । यिनै शब्दकोशहरूमा प्रयोग भएका केही ठेट नेपाली शब्दबारे लाजै पचाएर चर्चा गर्नु पर्ने भएको छ ।
नेपाली जनमानसमा अश्लील गालीका क्रममा प्रयोग गर्ने गरिएका केही शब्दहरूलाई यसले टपक्कै टिपेर राखेको छ । सबै शब्द जानेका, नजिकका साथीभाइसँग बोल्ने पनि गरेको तर घरपरिवार, कार्यालय, सार्वजनिक क्षेत्रमा ती शब्द उच्चारण गर्दा लज्जित महसुस हुने हुँदा ती शब्दलाई प्रज्ञाले किन आफ्नो शब्दकोषमा समावेश गर्यो भनेर म निकै दिनदेखि दङ्ग परिरहेको छु ।
शब्द नै त यहाँ उल्लेख नगरौं तर त्यसलाई सजिलै अनुमान गर्न सकिनेगरी केही बुँदाहरू उल्लेख गर्दछुः
१. चि*….: सम्भोग गर्ने वा गराउने भाव, क्रिया वा प्रकिया
सम्भोग भन्ने अर्थले महिला-पुरूष (आजकाल विपरीत मात्र नभई यसले उस्तै लिङ्गीसमेतलाई जनाउँछ) बीचको शारीरिक सम्बन्ध भन्ने जनाउँछ । यसलाई गालीगलौचको शब्दका रूपमा प्रयोग गरिँदा यो क्रिया जहिल्यै लाजको विषय बनिरहनेछ ।
मलाई के याद छ भने स्नात्तकोत्तरमा अध्ययनका क्रममा स्वास्थ्य शिक्षा विषय अध्ययन गर्ने घन्टीमा केटीहरू सबै बाहिरिन्थे । त्यसको फाइदा एकजना स्वास्थ्य शिक्षा अध्यापकले लिनुहुन्थ्यो । केटाहरू मात्रै भएको कक्षामा तिमीहरूलाई लाज लाग्दैन भने फलानो अङ्गको खास नाम यो हो भन्दै ठेट शब्दहरू वाचन गर्नुहुन्थ्यो । उहाँले हामीलाई स्वास्थ्य शिक्षा सहज छ भन्ने बुझाउन त्यसो गर्नुभयो वा किन हो त्यो अहिलेसम्म जान्न सकेको भने होइन ।
२. मु*…: उपेक्षा; गाली (अश्ली.) । स्त्रीका योनिवरिपरि उम्रने रौँ ।
शरीरका विभिन्न भागमा आउने रौंका फरक फरक नाम रहेका छन् । जसरी कपाल, दाह्री, जुँगा, आँखीभुइँ, छुसी आदि नामले विभिन्न रौंहरूको नामाकरण हुँदा जनेन्द्रय वरिपरी आउने रौँको नाम उच्चारण नै गर्न नमिल्ने त होइन भन्न सकिन्छ । तर के हाम्रा बालबच्चाले पढ्ने किताबमा यी छन्? वा राख्नु उपयुक्त हुन्छ ? बहसको अर्को विषय हुँदैन र ?
३. पु*….: स्त्रीको जननेन्द्रीय भाग, योनि ।
४. जाँ*….: पुरूषका निम्ति एक अश्लील गाली…… ।
५. झ्याँ*….: जबरजस्ती करणी गर्ने….. ।
६. फु*…..: वीर्य; शुक्र……. ।
वीर्य भन्ने शब्द नै प्रचलित भइसकेको अवस्थामा यसलाई ठेट बुझाउने शब्द ‘फु*…’ को प्रयोग कतिसम्म उपयुक्त होला ? के हामी कक्षामा विद्यार्थीका अघि वा घरपरिवारमा ठेट शब्द उच्चारण गर्न सक्छौँ ? एउटा शिक्षकले प्रज्ञाले समावेश गरेका यी शब्दलाई नै लिएर कक्षामा अध्यापन गराउन सक्छ ? त्यसो गरे भने मुद्दा खेप्नु पर्छ कि पर्दैन ? यो प्रश्न मलाई नै गर्ने हो भने पनि म सक्दिनँ ।
त्यसो त २० वर्षदेखि यस क्षेत्रमा काम गरिरहेको बताउने नेपाली शब्दकोश नामक एप्लिकेसनले समेत यी सबै शब्द र तिनका अर्थहरू समावेश गरेको छ ।
मुलुकी ऐन २०२० लाई विस्थापित गरेपछि बनेको मुलुकी आचार संहिता २०७४ को दफा १२२ मा उल्लेख गरिएको छः
“सार्वजनिक स्थानमा यौनाङ्ग देखाउन नहुनेः दश वर्षभन्दा माथिको व्यक्तिले स्वास्थ्य विज्ञान वा चिकित्सा सम्बन्धी उपचारको प्रयोजनका लागि बाहेक सार्वजनिक स्थानमा अश्लील कृयाकलाप वा व्यवहार गर्न वा यौनाङ्ग देखाउन वा कसैलाई अश्लिल शब्द बोल्न वा इशारा गर्न हुँदैन ।”
यस दफाका अनुसार अश्लील शब्द बोल्न पाइँदैन भन्ने कानुनी व्यवस्था रहेको र सो गरेमा २५ हजार रुपैयाँसम्म जरिबाना हुने उल्लेख छ ।
त्यसो त दफा २२४ मा यौन दुर्व्यवहार गर्न नहुने भन्ने कानुनी व्यवस्थामा अश्लिल प्रकारको शब्दको बारेमा उल्लेख गरिएको छ । जहाँ यस्ता शब्दहरू मौखिक, लिखित वा साङ्केतिक रुपमा वा विद्युतीय माध्यमबाट प्रयोग गरेमा…… विद्युतीय माध्यममार्फत् सार्वजनिक गरेमा ३ वर्षसम्म कैद र ३० हजार रुपैयाँसम्म जरिबाना हुने व्यवस्था उल्लेख भएको छ ।
एउटा बहसको खाँचो महसुस भएको छ, यी शब्दहरू प्रज्ञा शब्दकोशमा राखिनु कतिको उपयुक्त हुने हो ? वा यी प्रश्न केवल प्रश्न मात्रै हुन् प्रज्ञाले जे गर्यो ठिक गर्यो । आगे तपाईँको विचार ।