महारामको जीवनको दुई तिहाई समय भैँसीको पुच्छर समातेर घरबाट चेत र खेतबाट घर आउँदा जाँदै पूरा भएको थियो । उसले पूरा तीनबिस र बढी साल बिताइसकेको थियो । भिज्दै सुक्दै, कहिले पसिनाले त कहिले बरसातको पानीले । उसले कहिल्यै पनि राम्रो लुगा लगाउन पाएन, न खान पायो । कुनै समयमा उसले एक महल अवश्य बनाएको थियो जुन सौ घर भएको गाउँमा एक्लो थियो ।
पछिल्लो साल उसको ठूलो छोरा हरिलाल बी.ए. पास गरेर जब दिल्लीमा जागीरे भयो, त्यसबेला महारामको जिन्दगीको पहिलो र सवैभन्दा पहिलो सपना पूरा भएको थियो । उसको दोस्रो सपना थियो, दिल्ली हेर्ने । त्यो अनि आज पूरा भइरहेको छ । ऊ केही दिनका लागि ठूलो छोरा कहाँ दिल्ली आएको थियो ।
तर दिल्ली आएको तीन–चार दिनपछि उसको मन छटपट गर्न लाग्यो । ठूलो छोराले उसलाई पूरा दिल्ली घुमायो । लालकिल्ला, कुतुबमिनार, जामामस्जिद, जन्तर–मन्तर सब देखायो तर उसका बुवा खुसी भएनन् । उनको चेहरा बादल भरिएको आकाशजस्तै अँध्यारो देखियो ।
एक रात, जब खान बसेका बेला बाबुले भने–“मलाई गाउँ जानदेऊ छोरा ! म यो सहरमा अझ बस्न सक्दिनँ ।”
“किन, के कुरा छ बुवा ? यति छिट्टै किन गाउँ जानुहुन्छ ?”
“अँ, छोरा !”
“कुनै कुरा त होला ?“
“कुनै कुरा हैन ।”
“हैन, मेरो तर्फबाट कुनै स्वागतमा कमी भयो कि ?”
“यो कुरा पनि होइन, छोरा ।”
“त्यसो भए के कुनै दुःख छ ?“
“कुनै दुःख छैन ।”
“त्यसो भए किन यति चाँडो गाउँ जान चाहनुहुन्छ, तपाइँ ?”
कुरा यो छ छोरा ! यो दिल्लीमा हाम्रो कुनै औकात छैन । याँ त
“हामी कुनै घरका नोकर जति पनि लाग्दैनौं । गाउँमा त मलाई महलवाला भनेर चिन्दछन् ।”
अनुबादक : डा. पुष्करराज भट्ट
मुल लेखब : डा रामनिवास ‘मानव’