कथा: अस्मिताको मूल्य / अप्सरा तिम्सिना लम्साल

गरिबीले गाँजेपछि मान्छेलाई आफ्नै सपनाहरू पनि गह्रुङ्गो लाग्छन् सायद । त्यस्तै भएको हुनुपर्छ रश्मिको परिवारलाई पनि । कान्लामाथि रश्मिको छाप्रो, कान्लामुनि रमिताको मध्यम वर्गीय घर। रश्मिका परिवार गरिबीले छियाछिया पारेको जीवन बाँच्न विवश थिए। परिवार सानो भए तापनि सुखी थिएन । छोरी रोश्ना कक्षा पाँचमा पढ्थिन् । उनको पढाइ पनि मध्यम नै थियो। सरकारी विद्यालयमा पढाउन पनि दम फुलाउने उकालो चढे जत्तिकै कठिन थियो रश्मिलाई ।

गाउँको सामान्य घर आँगनको डीलमा जतनले रोपेका सयपत्री र मखमलीहरू बतासको बयलीमा नृत्य गरिरहेका देखिन्थे। दसैँ दौडिँदै छाप्रोभित्र पस्नै लागेको थियो । स्वागतका निम्ति किनमेलको जोरजाम गर्न ज्यालादारीभन्दा अर्को विकल्प थिएन । काम त लाहुरेले पनि नगर्ने त कहाँ हो र ! उसले गरेको ज्यालाको पारिश्रमिकले उसैलाई बेलुकी सुरिन पुग्दैनथ्यो । उल्टो थियो रश्मिको परिवारको चलन। अरूका घरमा श्रीमतीले श्रीमान्लाई सताउँथे तर रश्मिको घरमा लाहुरेले। बाहिरी परिवेश रोमाञ्चित थियो । शारदीय उमङ्गमा चञ्चल भएर रोश्ना पनि वाटामाथि, बाटामुनिका फूलका थुङ्गासँगै नाच्दै नाच्दै रमिता
अन्टीकही गई। रोश्ना महँगा महँगा लुगा लगाउँथिन् । उनले लगाएका कुनै कपडा पनि जिउ मिल्ने हुँदैनथे । हेर्दै कसैसँग मागेका वा उनलाई कसैले सहानुभूतिस्वरूप दिएका भन्ने बुझिन्थ्यो । रोश्ना रमिलाको नजिकै आई र लाडे पल्टिंदै भनी “आन्टी, आन्टी! भोलि हामी जाने।”

* कहीं जाने छोरी ?” रमिताले भनिन् ।
“बिहेमा भाँडा माझ्न जाने।”
“को को जाने रोश्ना ?” रमिताले सोधिन् ।
“ममी र म।”

आन्टी, बिहेमा त के के खान पाइन्छ नि । मासु पुलाउ, सेल, पुरी कसार पुरन्दाना, आइस्क्रिम के के हो, के के। अन्टी मलाई आइस्क्रिम धेरै मनपर्छ नि ।” रोश्ना यति भन्दै मुखभरि भएको न्याल घुटुक्क निली र मुस्कुराई ।

“तिम्रो स्कुल पनि छुट्टी छ कि ? पढाइ नै छाडेर
जाने ?” रमिताले सोधिन् ।

“दुई दिन त हो नि, छोडेर जाने। पहिले पहिले पनि कत्ति त्यसैगरी जाने त गरेको थियो नि । ममीलाई काम पनि सघाउने, रमाइलो पनि हेर्ने, मीठो मीठो खान पनि पाइने, पैसा पनि आउने भएर नि आन्टी। पढाइ त अर्को दिन पनि भइहाल्छ नि भन्छिन् ममी।”
झिलिक्क परेको भाये घाँघर, लतपतिएको लिपिस्टक, हात र गोडाका औंलामा लतपतिएको नेलपोलिस, निधारदेखि बाटेका गोडा सातेक तीन सुते कपालका डोरी, आँखामाथिको भद्दा गाजल जस्ता अस्वाभाविक शृङ्गार, एकएक गर्दै नियालिन रमिताले । उनलाई साँच्चिकै रमिता नै लाग्यो । “लौ, लौ, जाओ।” रमिता बोलिन् ।
रोश्ना आफूभित्र भएको भावनाको गहिराइदेखि भरिएर खुली बनेको कुतूहल रमितासामु पोखेपछि निष्कपट र निश्छल ● भावको रित्तो पैंटो लिएर पुलकित हुँदै घरतिर लागिन् । रमिता एकोहोरो भएर हेरिरहिन् ।
“दुई दिनपछि गाउँमा गाईंगुईं सुनियो पँधेरामा छिमेकीहरू खासखास खुसखुस गर्द थिए । एउटा कन्सुत्लो रमिताको कानमा पनि सुटुक्क छिन्यो र मुटुमा कटक्क टोकेर निस्कियो । रमितालाई सिरिङ्ङ भयो ।
“हरे शिव । त्यस्तो जघन्य अपराधी को होला ? कस्तो घटना सुन्नुपर्यो ? मोरीले स्कुलै नछाडेकी भए पनि त हुन्थ्यो नि। जाने अघिल्लो दिन फऱ्याकफुरुक गर्दै मेरो घरमा नआएकी भए पनि यस्तो लाग्ने त थिएन होला ।”

विस्मित भइन् रमिता । रोश्ना अचेत अवस्थामा अस्पतालमा छे रे भन्ने खबर हावारूपी हल्काराले घरघर पुन्यायो । रमिता पैसाको चाँजोपाँजो मिलाएर अस्पतालतिर लागिन् । उनलाई भरअभर घरको काम सघाउने गर्थी रोश्ना । फुर्सदको समयमा दिन काट्ने, मुखबोलाउ साथी नै थिई रमिताकी । रोश्नाको बलात्कारको घटना सुनेदेखि नै बेचैनीले गाँजेको थियो । घोर भर्त्सना गर्न मात्र मन लागेको थियो रमितालाई ।

आँखामा आँसु र मनमा आक्रोसको आगो बोकेर अस्पताल पुगिन् रमिता रोश्नालाई भेट्न । रमिता अस्पतालमा पुग्दा रोश्नाको अलिअलि होस आएको थियो तर राम्रोसँग बोल्नसक्ने अवस्थामा थिइनन् । बलिन्द्र धारा आँसु झारेर रोइरहेकी रश्मिसँग केही संवाद गरिन् रमिताले ।
“रश्मि, छोरीको यस्तो हालत हुञ्जेल तिमी कहाँ गएकी
थियौ ? कसरी यस्तो अवस्थामा पुगी रोश्ना ? तिमीले आमाको
जिम्मेवारी राम्ररी पूरा गरेजस्तो लागेन मलाई” रमिताले भनिन् । “टेन्टभित्रका भाँडा टिप्न गएकी थिएँ । खाना खाएर काम गर भनिन् मालिक्नीले । त्यस्तो हुन्छ भन्ने थाहा पाएको भए त किन एक्लै छाड्थेँ र ? मैले कति दुःख गरेर हुर्काएकी छोरी ! पापिष्टले नष्ट भ्रष्ट पारिदियो । मनको बह कहाँ पोखेँ बैनी ?” वृत्तान्त सुनाउँदै बिलौना गर्न थालिन् रश्मि ।

” चोट पनि लाग्या छ ?”

रमिताको सवालको जवाफमा रश्मिले रोश्नाको घाँघर उचालेर देखाइन् । रोश्नाको लाजमा ठूलो पट्टी लगाइएको थियो । सानो पाइप पिसाब पास गर्नका निम्ति डाक्टरले जोडेर प्लास्टिकको थैलो झुन्ड्याइएको रहेछ। रमिताले हेर्नै सकिनन् । कहिल्यै भलो नहोस् पापीको ! सरापिन् रमिताले । “यस्तो हुन्छ भन्ने थाहा पाएको भए । त्यस्तो काममा नै जान्नर्थे । भारोपर्म गरेर पिठो खान्थें बरु | बहिनी ! रोश्नालाई एकजोर लुगा दशैँमा

फेरिदिन मन लागेर नै गएकी हुँ ।” “त्यो अपराधी समाइयो त ?” रमिताले सोधिन् ।

“समाउन त समाइयो तर के गर्नु बहिनी ? आफ्नो मान्छे गतिलो नभएपछि न्याय पनि नपाइने रहेछ ।” रश्मिले बिलौना गरिन् । “के भयो, त्यस्तो ?” रमिताले सोधिन् ।

‘के हुनु नि ! मैले कानुनी कार्बाहीका निम्ति प्रहरीलाई खबर गर्ने भनेकी थिएँ। नेताको छोरो रहेछ त्यो ! हामी तपाईंलाई जति भन्नुहुन्छ, त्यति पैसा दिन्छौं भनेछ अपराधी पक्षले । मिल्न पो सहमत भएछन् लाहुरे त! रक्सी खान पैसा आउने भयो भनेर मिलापत्रमा सही गरेर आएछन् उनले । गरिबको रोदन – क्रन्द्रन कसले सुन्छ र ! रश्मिको रुवाइमा हिक्का छुट्यो । छोरीको टाउको मुसार्दै झन्झन् ठूलो स्वरले रुँन थालिन् रश्मि । रोश्नालाई राम्ररी होस आएकै छैन । रमितालाई लाहुरेसँग रिस उठ्यो । यति धेरै रिस उठ्यो कि नजिकै भेटे चोक्टा लुछ्र / झैं लाग्यो । उसले सम्झौता गरेर कानुनको ढोकामा भोटे ताल्चा लगाइदिएको थियो ।

अस्पतालको कष्टकर बसाई केही दिन लम्बियो । तनमा लागेको घाउ ओखतीले निको हुँदै गए पनि मनमा लागेको घाउ निको हुने छाँटकाँट थिएन । तर निमूखाको निम्ती बोलीदिने को हुन्छ ? त्यही भयो पैसा पहुँच र पद भएकाहरूको अगाडि एउटी अवलाको अस्मिता खुलेआम लुटियो । न छिमेकी बोले बिरुद्धमा, न समाज बोल्यो न बोल्यो, न बोल्यो कोही कतै । अन्ततः दवाइयो निशब्दहरूको शब्द, निमूखाहरूको आवाज र दूर्वलहरूको गला । आए घुमेर यामहरू, आए चाडपर्वहरू तर खुसी बोकेर आएन, उमङ्ग लिएर आएन न आयो अन्यायको बिरुद्ध लड्ने कोही । आयो त फगत आँखाबाट नुनिलो आँसु ।

दसौं दिनको दिन बल्ल रश्मिले अस्पतालबाट घर ल्याइन् छोरीलाई । केही दिनपछि बल्लतल्ल बिस्तारै परपर खुट्टा टेकेर रमिताको घरमा आइन् रोश्ना । रमितालाई रोश्नाको आगमन स्निग्ध लाग्यो । रोश्ना पन्ध्र दिन अगाडिकी जस्ती बिल्कुल नभएर पहेंली र दुब्ली देखिन्थी । अनुहार फुड्ड उडेको थियो । विकराल भयले उनमा घर बनाएको जस्तो लाग्यो रमितालाई ।

उनले मायालु भावमा सोधिन्, “छोरी ! तिमी त्यो पापीलाई चिन्छ्यौ ?”

‘चिन्छु !’ भन्ने सङ्केतमा टाउको हल्लाइन् रोश्नाले । “कसरी त्यस्तो घटना घट्यो ? भन त छोरी !” रोश्नाको
बोली र अश्रुधारा सँगै छुट्यो ।

“ममीले मैले मस्काइसकेका यी सानासाना प्लेट कचौरा पखाल है भनिन् । पखाल्दै थिएँ । एकजना मान्छे आयो र चुठ्नासाथ मलाई थोरै पानी छ्याप्यो। म लजाएर आच्या भन्दै अलिपर सरेँ । फेरि छ्याप्यो । आहा! तिमी लजाउँदा त फूल जस्तै देखियो भन्दै फेरि पानी छ्याप्यो ।

तिमीले पढेको छ ? भनेर सोध्यो, मैले टाउको हल्लाएँ। फेरि कति किलास पढेको छ ? भनेर सोध्यो। मैले पाँच कक्षा भनेँ ।

धेरै पो पढेकी रहिछौ त । भाँडा माझेर तिमीले कति पैसा
पाउँछ्यौ ? उसले सोध्यो। मैले त होइन पो! आमाले एक हजार
पाउँछिन् भनें । हिँड उता बाजा बजाएर मान्छे नाचेको हेर्न जाम्
भन्यो । मैले आमाले गाली गर्छिन् भनेँ । यो पुरै भाँडा माझेर
तिमीले एकहजार पाउँछ्यौ । विचरा ! यस्तो बच्चालाई भाँडा
मझाउने ? हिँडहिँड उता रमाइलो हेर्न। म दिउँला तिमीलाई दुई
हजार रुपियाँ, हुन्छ ? भन्यो ।

म हाँसें । उसले पैसा झिकेर दियो । कस्तो माया गर्ने मान्छे भन्ने लागेर लिएँ र उसको पछिपछि गएँ । मेरा आँखा ममीलाई खोज्दै थिए, देखिनँ । ममीलाई भेटेर यति धेरै पैसा देखाउन पाए कति खुसी हुन्थिन् होला भन्ने सोचें ।

बोल्दा बोल्दै रोश्नाको आवाज दविएको जस्तो हुँदै गयो अनुहार कालो भयो । सायद डरले होला। एकछिन रोकिएर फेरि सुनाइन् ।

म अलमलिएको देखेर उसले मलाई छिटोछिटो आउन भन्यो । मलाई पनि उसैसित जाऊँजाऊँ लाग्यो, र गएँ । उसले मलाई बाटोमुनि जङ्गलतिर लग्यो। यता आऊ त, म तिमीलाईकस्तो रमाइलो ठाउँमा पुयाउँछु । यता अलि तल कत्रो ठूलो बजार छ नि ! ” मलाई के के कुराले अल्मलाउँदै अगाडी बढायो उसले ।

तिमी ममीसँग यता घुम्न आएकी छौ ” ? मैले, छैन भनेँ । जङ्गलको बीचमा पुगेपछि ऊ बस्यो । मलाई पनि थाक्यौ होला, बस ल ! भन्यो । बगलीबाट डेरीमिल्क झिकेर दियो । उसले अर्को पनि झिकेर अलिकति खायो र अरु मलाई नै खुवाइदियो ।

बिस्तारै उसले आफ्नो हात मलाई अंगालो मारेर मेरो छातीमा ल्यायो । त्यसपछि धेरैबेर मेरो छातीमै हात राखिरह्यो । म डराएर मेरो मुटु जोडले ढुक्ढुक् गरेको थाहा पाएर सोध्यो

” किन डराएकी । अनी अघिको पैसा खै ?

मैले देखाएपछि त्यो पैसाको राम्रो लुगा किनेर लगाउनु है ! भन्यो । अनि, काखमा बस भन्यो, मैले मानिनँ । उसले तानेर 1 लग्यो र उसको छातीमा घोप्टो पारेर सुतायो। गाला टोकिदियो । म रुन थालेँ । मेरो मुख थुनेर के के गर्यो ! म रुँदारुँदा बेहोस भइछु । व्यूझँदा त अस्पतालमा थिएँ अन्टी ।”

यति बेलासम्म रोश्नाले लगाएको लुगा निकै भिजिसकेको थियो । उसको रुवाइको बाँध फुट्ने क्रम झन्झन् बढ्दै छ। बोल्दै पनि थिइन् ।

“आन्टी, म त अबदेखि स्कुल जान्नँ !” रोश्नाले भनी ।

“किन नजाने ?” रमिताले सोधिन् । “मेरो कुरा सबै साथीहरूले स्कुलभरि हल्ला गरिदिएछन्। मलाई स्कुल जान लाज लाग्छ । म त अब पदिन !”

“आन्टी मलाई दाग लागेको छ रे ! हो ? दाग कसरी लाग्छ ? दाग भनेको के हो ?”

उसको प्रश्नले रमिताको मस्तिष्क धेरै बेर घुम्यो । “दाग भन्ने कुरा केही हुन्न छोरी ! कसैले सोतो कपडामा

कालो पोतिदिन्छ भने त्यो कपडाको के दोष ? तिमी त सेतो कपडा हौ कसैले कालो पोतीदियो तिम्रो अस्मितामा र आफु सेतो भएको ढोड् पाल्यो । यो समाज पीडकलाई उन्मुक्ति दिएर पीडितको आँसुमा रमाउनेहरूको हो छोरी। यहाँ साथ दिने भन्दा अपमान गर्नेहरू धेरै हुन्छन् । दाग त चन्द्रामामा पनि लाग्छ। दाग लाग्दैमा चन्द्रमा अपवित्र हुँदैन, तिमी त्यही चन्द्रमा हौ छोरी । तिमी शालीन छौ । तिमी निर्दोष छौ । दाग त त्यो अनुहारमा लागेको छ जसले तिम्रो अस्मिता माथि धावा बोल्यो, कालो त्यसको अनुहारमा पोतिएको छ जो सेतो नकाव लगाएर कालो काम गर्दै हिँडिरहेको छ ।

तिमी स्कुल जान्छु भन त ! म यही सुन्न चाहन्छु छोरी !” रमिताले चिउँडोमा समातेर आफ्नो नजरसम्मुख रोश्नाको मुहारलाई उठाइन् । रोश्ना मुसुक्क मुस्कुराइन् र ‘हुन्छ’ को सङ्केतमा टाउको हल्लाइन् । रमिताले उनलाई मायालु अङ्गालोमा कसिन् ।

प्रस्तुत कथा अस्मिताको मूल्य अप्सरा तिम्सिना लम्सालद्वारा लिखित ‘अभ्यन्तर’ कथा सङ्ग्रह २०७६ बाट साभार गरिएको हो ।