–बिर्खे अन्जान
थाहा नगरपालिका मकवानपुर निवासी बिर्खे अन्जान नेपाली साहित्यका कविता, निबन्ध, समालोचना, गजल, मुक्तक, कथालगायतका विधामा कलम चलाउँदै आउनुभएको छ । उहाँ पालुङ साहित्य परिषद् (अध्यक्ष), जनसाहित्य मञ्च मकवानपुर(अध्यक्ष), अध्यक्ष गजलगङ्गा नेपाल ( २०६०–२०६५), फरक सोच अभियान, सदस्य, बुद्धिजीवी परिषद् मकवानपुर सदस्यलगायतका संस्थामा आबद्ध रहनुभएको छ । उहाँका गजल बिम्ब (संयुक्त लेखन– २०६२, ई प्रतिनिधि नेपाली गजल (संयुक्त लेखन– २०७०), समयका स्वरहरू (कविता सङ्ग्रह, संयुक्त लेखन– २०६५), समकालीन नेपाली गजल (संयुक्त लेखन– २०६८), अवसान सपना (कविता सङ्ग्रह- २०७२), शल्यक्रिया (समालोचना सङ्ग्रह– २०७२), कठघरामा देश (मुक्तक सङ्ग्रह– २०७७), मकवानपुरका काव्य : अवलोकन र अध्ययन– २०७९) लगायतका पुस्तकहरू प्रकाशित रहेका छन् । उहाँ राष्ट्रिय निबन्ध प्रतियोगिता– प्रथम (२०५५), राष्ट्रिय निबन्ध प्रतियोगिता– प्रथम (२०५६), बृहत् प्रतियोगितात्मक कवि सम्मेलन- द्वितीय (२०५९), सुदुर कथा पुरस्कार–अस्वीकार (२०६०), सौगात सम्मान– २०६० मकवानपुर, अन्तरङ्ग गजल सम्मान– २०६० लमजुङ, मातृभूमि युवा सम्मान– २०६९, सामाजिक सेवा सम्मान– २०६९, मकवानपुर, राष्ट्रिय खुल्ला कविता प्रतियोगिता द्वितीय– २०७९, सूदर पश्चिमाञ्चल साहित्य प्रतिष्ठान द्वारा सम्मानित (२०७९), युवा वर्ष मोती पुरस्कार (नेपाल सरकार) २०७९ बाट पुरस्कृत तथा सम्मानित भइसक्नुभएको छ । –सम्पादक
नागरिक
विद्रोहको लप्का हेरिरहँदा
त्यो आगोको मुस्लोमा
कतै हिटलरको अनुहार, कतै मुसोलिनीका आँखा
त कतै औरङ्गजेबको हात देखियो भने
सोचिहाल्नू महोदय—
त्यो विद्रोह होइन, आतङ्क हो ।
परन्तु
परिवर्तनका लागि गरिएका विद्रोह
मुक्तिकै खातिर उचालिएका मुट्ठी
र, स्वतन्त्रताका निम्ति घन्किएका गीत
सम्झनुहोस् देशकै लागि हो
विडम्बना ! जब देश छुट्छ आफ्नै देशबाट
खस्छ सङ्कटको पहाड, रेटिन्छ शङ्काको करौँती ।
स्वाभिमानको हाटबजारमा
अस्तित्वको पसल थापेर
बिक्री हुन्छ अनुहारको चित्र
कहिले थोक, कहिले खुद्रा, कहिले गोटा गोटामा
बेचिएका हामी
बर्सौँदेखि छुटिरहेका छौँ— आफ्नै देशको मानचित्रमा
प्रश्नहरूकै कारखानामा अनेकौँ प्रश्न पैदा हुन्छन्
कहाँ लिन जाने हो
— जन्मदर्ताको प्रमाणपत्र ?
— खै कसले दिन्छ आफैँलाई चिनाउने एक थान नागरिकता ?
असुरक्षित ठानिएको बेला
कोसँग माग्ने हो हारगुहार ?
कुन देशको तथ्याङ्कमा उल्लिखित छ हाम्रो गणना ?
मेटिँदै छ— ऐतिहासिक तथ्य
शून्य छ— कूटनीतिक संवाद
इतिहासको कुन पानामा उल्लिखित छ ?
लिपुलेक, लिम्पियाधुरा र कालापानी
कुन देशको झन्डालाई
फर्फराउने हो हामीले ?
नपुंसक समयले
हामीलाई दास कि गुलाम बनाइरहेछ ।
समृद्धिको उज्यालो बिहानसँग
सोधेकै हो आस्थाको घाम कहाँबाट उदाउँछ
बोकेर विश्वासको धर्म
खोजेकै हो हामीले टेक्ने धर्तीको सिमाना
निधारबाट बगेको पसिनाको थोपाले
मेटेकै हो आत्मीयताको तिर्खा ।
हुनै परे पनि अभावले कुपोषित
या बन्नै परे पनि भोको पेटको सारङ्गी
शरणार्थी अनुहार बोकेर हिँड्नुको सट्टा
ओ ! सिंहदरबार
लगेर बेचिदिनु मेरा एक जोर आँखाहरू
चुडेर मुटुको टुक्रा – टाँगिदिनू कुनै बधशालामा
या काटेर मेरा खुट्टाहरू– पठाइदिनू कुनै प्रयोगशाला
परिचयविहीन हुनुभन्दा
कयौँ गुणा ठुलो लाग्छ – अङ्गहीन हुनु
म यो भूगोलको
कुनै वर्ण, जात र लिङ्ग नखुलेको
उपेक्षित मान्छे हुँ
निधारमा धसेर माटोको टीका
छातिमा टाँगेर देशको नक्सा
पुस्तौँदेखि म खोजिरहेछु आफ्नै परिचय
र मागिरहेछु — केवल यो देशको एकथान नागरिकता ।
–बिर्खे अन्जान
थाहा ३ मकवानपुर