लगाएर सुन्दर कत्ले कोट
खुरुङ्‌खुरुङ् हिँड्छु म
हुँ सङ्‌कटापन्न स्तनधारी
गर्दिन कसैलाई नोक्सानी
मात्र हुँ म किसानको साथी।

यो सुन्दर पृथ्वी
घर बनेको छ
मेरा ८ प्रजातिको
रैथानिए बनेका छन्
तामे र काले
नेपाल देशको
तर
लोपोन्मुुख बनेको छ
मेरो आफ्नो अस्तित्त्व ।

खाएर धमिरा, कमिला र किरा
जोगाउँछु म अन्नबाली
खनेर प्राङ्‌गारिक माटो
बढाउँछु उर्वराशक्ति
खनेरै माटो
कायम राख्दछु जमिनको चिस्यान
अनि म
न मानिस
न अन्नबाली
न कुनै जनावर
गर्दिन कसैलाई हानी
त्यसैले त भन्छु
म सालक तिम्रो साथी।

अब मात्र जोगाइदेऊ मेरो अस्तित्त्व
नउजाडिदेऊ मेरो घर
नमारिदेऊ मलाई
मात्र…
देखाउनलाई निर्जीव सजावट
लिन स्वाद मेरो अङ्ग-अङ्गको
बिन्ती गर्दैछ तिमीलाई
म सालक तिम्रो साथी ।
(हेटौंडा)

पौष १४, शनिबार
मकवानपुर ।
साहित्य सङ्गम मकवानपुरले ३३८औं नियमित साहित्य सन्ध्या सम्पन्न गरेको छ ।
सोही अवसरमा साहित्य सङ्गमको नियमित गतिविधि सञ्चालनार्थ अक्षयकोष निर्माण अभियानमा सहयोगी दाताहरूलाई सम्मान गरिएको हो । हेटौंडा उपमहानगरपालिका ४ नम्बर वडाका वडा अध्यक्ष नवीन सिग्देलको प्रमुख आतिथ्यता र सङ्गमका अध्यक्ष डीबी बर्तौलाको सभाध्यक्षतामा आयोजित कार्यक्रममा ५ हजार रूपैयाँमाथि सहयोगी दाताहरूलाई सम्मान गरिएको अध्यक्ष बर्तौलाले बताउनुभयो । सङ्गम मकवानपुरको नयाँ कार्यसमिति चयनपछि वाचन, विमोचन, बहस, कार्यशाला लगायतका नियमित कार्यक्रम सञ्चालनका लागि दीगो अक्षयकोष बनाउन सकेमा संस्थाका गतिविधिले निरन्तरता पाउने हुँदा पहिलो चरणमा कूल ४ लाख ५ हजार ५ सय ७६ रूपैयाँ सहयोग गर्ने ६४ दाताहरू सम्मान गरिएको उहाँले जानकारी दिनुभयो । बाँकी सर्जकहरूलाई दोस्रो चरणको कार्यक्रममा सम्मान गरिने तथा केही दाताहरुले नाम उल्लेख नगर्ने र सम्मान ग्रहण नगर्ने शर्तमा समेत सहयोग दिनु भएको उहाँले बताउनुभयो ।
कार्यक्रममा प्रमुख अतिथि सिग्देलले साहित्य सङ्गमको यस अभियानमा सम्बन्धित वडाको साहित्यिक, शैक्षिकलगायतका गतिविधि सञ्चालन र सञ्चारमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका सबै साहित्यिक संस्थाहरूलाई आफ्नै कार्यक्रमका रूपमा अपनत्व लिँदै निरन्तर सरसहयोग र सहकार्य गर्दै आइरहेको स्मरण गराउँदै सङ्गमको यस अभियानमा १० लाख पुर्‍याउने लक्ष्यमाथि नपुग रकम सहयोग गर्ने र कार्यक्रमहरूलाई निरन्तरता दिलाउन सहयोग गर्ने वाचा गर्नुभयो । उहाँले विभिन्न विद्यालयबाट सहभागी नवसर्जकहरूलाई लेखनका लागि हौसला दिन र नयाँ नयाँ पाठकस्रोताहरू बनाउनका लागि समेत सर्जकहरूसँग आह्वान गर्नुभयो ।
कार्यक्रममा सहयोगी दाताहरू सुदर्शनप्रसाद अधिकारी, दिनेश भण्डारी, विनोद सुवेदी, अमुल श्रेष्ठ, डीबी बर्तौला, ठाकुरराम भण्डारी, सुभाषचन्द्र पौडेल, विश्वास क्षेत्री, दीपक गौतम, सुदीप बर्तौला, मनोज पोखरेल, उमा मैनाली, भानुभक्त आचार्य, रामहरि न्यौपाने, उमेश आचार्य, रामकृष्ण तिमल्सिनालगायतका व्यक्तित्वहरू सम्मानित हुनु भयो ।
साहित्य सर्जक तथा कार्यक्रमका विशिष्ट अतिथि तुलसी घिमिरेले साहित्य सङ्गम सुरूवाती विविध प्रसङ्गका साथ आफ्नो कविता सुनाउनुएको कार्यक्रममा बालजागृती ईङ्लिश सेकेण्डरी बोर्डिङ स्कुलका प्रिन्सिपल विनोद सुवेदीले र सम्मानित व्यक्तित्वहरूको तर्फबाट सुदर्शनप्रसाद अधिकारीले मन्तव्य राख्नुभयो । बालजागृति स्कुलका विद्यार्थीहरू सायुज्य देवकोटाले भजन शिरोमणि भक्तराज आचार्य तथा प्रसिद्धी लामिछानेले स्वर सम्राट नारायण गोपालको स्वरमा रहेको गीत गायन गर्नुभयो । जसलाई सङ्गीत प्रशिक्षक घनश्याम ढकाल र मनोज शाहीले सहजीकरण गर्नुभयो ।
साहित्य सर्जकहरू सुवास सजल, रचना भण्डारी, रजनी पौडेल, कृतिका लौडारी, स्वस्तिका बानियाँ, इभानी रानाभाट, छवि अनित्य, किसन पौडेल, देवराज तिवारी, सुदर्शन अधिकारी, चेतप्रसाद पौडेल, विष्णु गौतम, ठाकुरराम भण्डारी, शोभा थापा, मिथिला अधिकारी, केशव न्यौपाने आदिले विविध साहित्यक रचना गर्नुभयो । कार्यक्रममा भावना सापकोटा, भवानी तिमल्सिना, श्रीराम तिमल्सिना, मुक्तिगोविन्द वैद्य, विनोद सुवेदी, दिनेश भण्डारी, राजकुमार लामिछाने, मधु ढुङ्गाना, ईन्द्र नेपाल लगायतका साहित्य सर्जक, साहित्यसेवी, शिक्षक कर्मचारी आदिको उपस्थिति रहेको थियो ।
साहित्य सङ्गम र सिस्नुपानी नेपाल मकवानपुरको संयुक्त हलमा सञ्चालित कार्यक्रमलाई सङ्गम मकवानपुरका सचिव मनोज पोखरेलले सहजीकरण गर्नु भएको हो ।

प्रारम्भिकः
कवि हुनु बलियाहरूलाई ललकारेर निर्धालाई ढोग्नु हो भन्ने कवि भूपी शेरचनको जन्म टुकुचे, मुस्ताङमा १९९२ पुष १० गते भएको हो । सुब्बा हितमान शेरचन र आमा पद्माकुमारी शेरचनका सुपुत्रको वास्तविक नाम भूपेन्द्रमान शेरचन रहे पनि उहाँलाई नेपाली काव्यिक जगतमा भूपी शेरचनले नै प्रख्याति दिलाएको छ । त्यसो त लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा, गोपालप्रसाद रिमालपछि नेपाली गद्य कवितालाई सर्वाधिक लोकप्रिय बनाउने अर्का कवि भूपी शेरचन नै हुनुहुन्छ ।

बाल्यावस्थाः
पुषको औंशीमा जन्मिएको भनी जन्मेको ६ महिनापछि मात्रै बाबुले अनुहार हेर्नु भएका उहाँको पारिवारिक व्यापार मुस्ताङ, पोखरा, बुटवल, भैरहवासम्म फैलिएको थियो । पाँच वर्षको सानो उमेरमैँ आमाको निधन भएको पाँच/सात वर्षपछि उहाँको परिवार बनारस हानियो । उहाँले बनारसमा नै स्कुल र उच्च शिक्षा पनि पूरा गर्नुभयो ।

राजनीति र लेखनः
राजनीतिमा राम्रैसँग लाग्दालाग्दै उहाँले प्रकाशन गर्नुभएको पहिलो कविताका रूपमा ‘परिवर्तन (२०१४)’ लाई लिने गरिन्छ । सुरूमा आफ्नो वास्तविक नामबाट नै लेख्ने गरे पनि नेपालमा चलेको राणाविरोधि आन्दोलनबाट प्रेरित भई उहाँले ‘सर्वहारा’ उपनाममा लेख्न थाल्नु भयो । बनारसमा रहँदा नै उहाँले स्नातक अध्ययन गर्नुभयो । नेपाल आएर पनि उहाँ कम्युनिष्ट पार्टीको जिल्ला सचिव बन्नुभयो । २०१३ सालमा युवा सम्मेलनमा रूस पुगेपछि उहाँको लेखनमा शोषण, दमनविरूद्धका सिर्जना थपिन पुगे । जसका कारण २०१५ सालमा निर्झर प्रकाशन भएको हो ।

कविता पढेपछि निम्नवर्गीय र मध्यमवर्गीयले आफ्नो अनुभव पाउनुपर्छ भन्ने भाव बोकेका कविता रचना गर्ने भूपी कवितामा परालको आगोको ताप नभएर अग्राखको आगोको तापका रूपमा सरजाम बुन्ने प्रयत्न पाइन्छ । कविता लेख्नु र त्यो पनि आम मान्छेले आफ्नो दुख, दर्द पाउनु वा झल्याँस्स ब्युँझिएर क्रान्तिको चेत विकास हुनु नै उहाँको कविताको विशेषता हो भन्न सकिन्छ । झट्ट हेर्दा सिकारू कविका रूपमा दलगत नारा, चिन्ह, जिन्दावाद र मुर्दावादका स्वरहरूलाई कविताशैलीमा ढालिएको भएता पनि लेखन जीवन सुरू भएको केही समयमैं उहाँका कलमहरूले सशक्त रचना गर्न थाल्नुभयो ।

प्रकाशित कृति र रचनाहरूः
भूपी शेरचनले लेखनको प्रारम्भमा ‘परिवर्तन’ शीर्षकको १ नाटक रचना गर्नु भएको पाइन्छ भने उहाँका ४ कविता संग्रह रचना ‘नयाँ झ्याउरे’ (२०१०-बनारस), ‘निर्झर’ (२०१५), ‘घुम्ने मेचमाथि अन्धो मान्छे’ (२०२५) र ‘भूपी शेरचनाका कविता’ (२०५७-शिव रेग्मीद्वारा सम्पादित) प्रकाशित छन् । कम्युनिष्ट पार्टीको कार्यकर्ताका रूपमा त्यसै सेरोफेरोको रचना गर्दागर्दै उहाँको तेस्रो सङ्ग्रह घुम्ने मेचमाथि अन्धो मान्छेले युवाहरूप्रति भूपी शेरचन स्थापित कविका रूपमा परिचय मिलेको पाइन्छ । त्यसो त २०२६ मा साझा प्रकाशनद्वारा प्रकाशित २०१९ सालमा लेख्नु भएको ‘घुम्ने मेचमाथि अन्धो मान्छे’ कृतिका लागि पहिलो साझा पुरस्कार प्राप्त गर्नुभएको थियो । बिसको दशकमा चर्चामा रहेका उनै कविका ‘सहीदहरूको सम्झनामा’ कविताभित्रका यी पङ्तीहरू पछिल्ला आन्दोलनहरूमा पनि सर्वाधिक चर्चामा रहने गरेका छन्ः

‘हुँदैन बिहान मिर्मिरमा तारा झरेर नगए
बन्दैन मुलुक दुईचार सपूत मरेर नगए ।’……

कवितामार्फत् मान्छेहरूको बेथितिविरूद्ध व्यङ्ग्यवाण गर्दै उहाँले लेख्नुभयोः
साँघुरो गल्लीमा मेरो चोक छ ।
यहाँ के छैन ? सबथोक छ ।
असङ्ख्य रोग छ,
अनन्त भोक छ,
असीम शोक छ,
केवल हर्ष छैन,
यहाँ त्यसमाथि रोक छ ।…..

यो कवितामा उहाँले मानिसले बनाएका देउता र देउताले बनाएका मानिसबीचको तुलनात्मक अवस्था उल्लेख गर्नु भएको छ । दुवै निरास, उदास भएकै पनि आ-आफ्नै कारण छन् । जहाँ मानिसलाई रातरातभर उपियाँले र दिनदिनभर रुपियाँले टोक्ने गरेको अनि देवतालाई कसैले ढोग्ने र पूज्ने नगर्नाले दुवैले एकअर्कालाई धिक्कारीरहेका दृष्यहरू कवितामार्फत् छर्लङ्ग देखाइदिनु भएको छ ।

व्यक्तिगत आनिबानी र कमजोरीहरूः
जनमानसकै बोलीचालीको शब्द टपक्क टिपेर त्यसलाई सिङ्गार्न सिपालु भूपी शेरचन जसरी कवितामार्फत् सग्लो र अग्लो प्रतिभाका रूपमा चिनिनु भयो त्यसको ठिक विपरीत उहाँको जीवनलाई पनि अन्य धेरै सर्जकहरूमा आगो सल्किएझैं रक्सीले युद्ध जित्दै जित्दै गयो । समय समयमा युद्ध विराम गर्नुभन्दा पनि निरन्तर यसकै साथमा होमिइँदा उहाँलाई रक्सी र सत्तागानले उस्तैगरी छोएको उहाँका समकालीनहरू बताउँछन् । उहाँ आफूले समेत लामो समय रक्सी छोड्दा पनि मधुमेह र लामो समय बैठक, भेटघाट र लेखनमा लाग्नुपर्नाले चुरोटको अम्मलमा फसेको बताउनुहुन्थ्यो । आखिर चुरोटले नै उहाँलाई गम्भीररूपमा बिरामी बनाइछाड्यो । त्यसका साथसाथै तत्कालीन शाही नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान (हाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान) मा प्रवेशका लागि (२०३६-४६) उहाँमा पलाएको लोभप्रति लेखक वृत्तमा छिटफूट कान फुक्ने काम अझै हुने गरेका छन् नै । तथापि क्रिकेट र गीतसङ्गितमा निकै चासो राख्ने उहाँले जीवनका प्रारम्भदेखि नै परिवार तथा थकालीहरूले धान्दै आएको परम्परागत व्यापारमा नलागेर साहित्य सिर्जनामैं व्यतित गर्नुभयो । यसै साल मात्रै नेपाली चलचित्र ‘चिसो एष्ट्रे’ उनै भूपीको घुम्ने मेचमाथिको अन्धो मान्छे कविता सङ्ग्रहभित्रको ‘चिसो एष्ट्रे’ बाट प्रभावित भएको भनिएको छ ।

मनमनमा भूपीः
‘यो नेपाली शीर उचाली संसारमा लम्किन्छ’ उहाँले लेख्नु भएको यो गीत अहिले पनि हरेक विद्यालयमा बज्ने गरेका छन् । विद्यालय तहमा उहाँको कविता, गीत, जीवनी अध्ययन गराइनुले पनि दूर भविष्यसम्म उहाँको योगदानको कदर रहिरहने अपेक्षा गर्न सकिन्छ ।  यसर्थ शिक्षक र विद्यार्थीहरूले नै उहाँलाई जुगजुग जन्माइरहनु हुनेछ । तब न भविष्यतक रहिरहने अपेक्षा गर्न सकिन्छ । त्यसो त ‘कोइली गाउँछ हिमाल हाँस्छ, नाच्दछ मयुर’ उहाँले नै लेख्नुभएको गीत हो । सानैदेखि आमाको माया नपाउनाले पनि त्यही संवेदनाले आफूलाई कवि बनाएको हुनसक्ने आँकलन गर्ने उहाँको एउटा गम्भीर कविता यहाँ उल्लेख गर्नु उपयुक्त हुन आउँछः
तीतरा, बट्टाई र भक्कूको राँगोका सन्तानहरुप्रति
०००
जर्मनका धावैमा होस्
वा बर्माको घेरामा
मलायाका रवरका वनमा होस्
या नेफा र लद्दाखका पराइ लडाइँमा
ती जो मरे
विना कुनै स्वार्थ
विना कुनै अर्थ
व्यर्थ
तीतरा, बट्टाई र भक्कूको राँगोजस्तै
अरुको हा…हा…….हामा लागेर
अरुको थपडी र नाराले जागेर
अरुले ख्वाएको जाँड र कटले मात्तिएर
‘आयो गोर्खाली’ भन्दै
(गोरु खालि बन्दै!)
युद्धमा हाम्फालेर
ती मरेका लोग्नेहरुको पेन्सनले
आफ्नो छोराको पास्नी गर्ने ए अभागिनी स्वास्नीहरु!
ती मरेका छोराहरुको आर्जनले आफ्नै चौरासी पूजा गर्ने
ए बूढा–बुढीहरु!
ती बितेका साथीहरुको जर्सी लगाएर
रोदीमा सोल्टी फकाउने ए तन्नेरी मान्छेहरु हो !
ती मरेका प्रेमीहरुको कोसेली चुरा लाएर
डोलीमा बस्ने ए ब्याहुली जेठी–कान्छीहरु हो !
खूपै सुहाएको छ तिम्रो छातीमा
यी तक्मा ‘परम वीरचक्र’ र ‘भिक्टोरिया क्रस’ को
तर के आउँदैन यसबाट कहिलेकाहीं
ओस्सिएको गन्ध तिम्रो आफन्तहरुको लाशको!
(पोखरा)

पुरस्कार र सम्मानः
२०२६ सालको पहिलो साझा पुरस्कार र २०४२ सालको गोरखा दक्षिणबाहु (दोस्रो) उहाँले प्राप्त गर्नुभएको पुरस्कार हो । २०५६ सालमा उहाँको तस्बिर अङ्कित हुलाक टिकट प्रकाशनमा आएको हो ।
यस्तै उहाँको स्मृतिमा ‘भूपी शेरचन काव्य पुरस्कार’ कवि भूपी शेरचनको स्मृतिमा उनका परिवारबाट स्थापित थकाली सेवा समिति पोखराद्वारा प्रदान गरिने पुरस्कार हो । जुन वर्षेनी एक साहित्य सर्जकलाई दिइने गरिन्छ । हालसम्म सरस्वती प्रतीक्षा, मोमिला, रत्नशमशेर थापा, तीर्थ श्रेष्ठ र उषा शेरचनले यो पुरस्कार प्राप्त गर्नु भएको छ ।

निश्कर्षः
हामी नयाँपन नखोज्ने, आफ्नै घेरामा रुमल्लिरहन चाहने रङ्‍गरोगन छुटेका क्यारमबोर्डका गोटी हौं, हामी बुद्धु हौं र त वीर हौं, हामी पानीका निर्बलिया थोपा हौं भनेर क्रान्तिकारितालाई आफ्ना रचनामा घुसाउँदै परिवर्तनका बिगुल फुक्ने भूपी मुस्ताङका टुकुचेमा जन्मिएर पोखरा बसाइ हुँदै जीवनको उत्तरार्द्धमा काठमाडौंको टुकुचामा रहँदा नै २०४६ जेठ १ गते संसारबाट विदा लिनुभयो । उहाँ आफ्ना सिर्जनाहरूका साथ हजारौं वर्ष बाँचिरहनुहुनेछ । भूपीले हामीलाई चिनो दिनु भएका कविता अनि गीतहरू पठनीय र मननीय छन् । त्यसकै वरपर हामी उहाँलाई पाइरहनेछौं ।
यी शब्दहरू उनै भूपीप्रति समर्पित छन् । (संप्रस पौडेल)

सन्दर्भ सूचीः
www.bhupisherchan.com का २ चरणका अन्तर्वार्ता
युट्युबः भगवती शेरचनको अन्तर्वार्ता
कविता कोष हिन्दी
लेखकका पुस्तक र विभिन्न आलेखहरू

पौष ८, आइतबार
मकवानपुर ।
बाह्रखरी मिडियाले वार्षिक रूपमा आयोजना गर्दै आएको कथा प्रतियोगिताको पाँचौं संस्करण ‘डिश होम १२खरी कथा लेखन प्रतियोगिता–२०८०’ विजेताको घोषणा र विजयीलाई पुरस्कार प्रदान गरेको छ ।
आइतबार काठमाडौंमा आयोजित एक कार्यक्रममा पाँचौं संस्करणको कथा प्रतियोगिताको विजेता घोषणासँगै ‘उत्कृष्ट कथा–२०८०’ पनि लोकार्पण गरिएको हो ।
विभिन्न मुलुकबाट प्रेषित ८४३ कथाहरूमध्येबाट उत्कृष्ट ठहरिएका २५ कथाहरू सो सङ्ग्रहमा समावेश गरिएको छ ।
उक्त कथा सङ्ग्रहमा अनिता पन्थी, उमा शर्मा, जेएन दाहाल, डिल्लीरमण पौडेल, तैँ तैँ धिताल, त्रिभुवनचन्द्र वाग्ले, दिनमान गुर्मछान, दिव्य गिरी, दीपक लोहनी, महेश चौलागाईं, रबर्ट जोशी, रमा सुवेदी, रमेशजङ्‍ग थापा, राजेन्द्र अधिकारी, राजेश सुवेदी, विक्रम नेपाल, वसन्तबायुङ राई, शङ्‍कर धिताल, डा. श्रीधर खनाल, सञ्जय घिमिरे, सोमनाथ दाहाल र हिरा लामामध्येबाट मनोजबाबु पन्त, प्रमोद प्याकुरेल र विजय हितानका गरी २५ कथाहरूका साथै आख्यानकार भागीरथी श्रेष्ठ, भाउपन्थी, डा. राजेन्द्र विमल र गणेश रसिकका कथा समेत समावेश भएका छन् ।
कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि पूर्वप्रधानन्यायाधीश कल्याण श्रेष्ठले प्रथम, द्वितीय र तृतीय कथाकारहरू मनोजबाबु पन्त (बुढो लाकुरीको रूख), प्रमोद प्याकुरेल (काँचुली) र विजय हितान (चेपाङ, चमेरो र चिउरी) लाई क्रमशः रु. १ लाख, ६० हजार र ४० हजार नगद पुरस्कार, प्रमाणपत्र तथा ट्रफी प्रदान गर्नुभयो । साथै उत्कृष्ट कथाका लागि २५ जनाले ५/५ हजार पुरस्कार राशि प्राप्त गर्नु भएको छ ।
तेस्रो हुन सफल कथाकार पर्यासाहित्य अभियन्ता विजय हितानको युद्ध साहित्य कृति ‘लाहुरेको रेलिमाई’ का लागि अरनिको अन्तर्राष्ट्रिय पुरस्कार २०७९ बाट पुरस्कृत घोषित हुनु भएको छ ।
२०७६ सालमा पहिलोपटक प्रतियोगिता सुरू गरेको बाह्रखरि बुक्सको यस प्रतियोगितालाई विगतमाझैं डिसहोमले टाइटल स्पोन्सर गरेको हो भने अन्यमा नेपाल टेलिकम, एनआइएमबी, राष्ट्रिय वाणिज्य बैङ्क, नेपाल आयल निगम लिमिटेडको सहयोग रहेको छ । जसमा प्रकाशन पार्टनरमा फाइनप्रिन्ट रही आएको छ ।